Қозоғистон пойтахтида бўлиб ўтган Минтақавий экологик саммит Марказий Осиё давлатларининг иқлим ўзгаришига қарши курашдаги позицияларини мустаҳкамлади. Анжуманда иштирок этган Ўзбекистон Президенти минтақадаги экологик инқирозни жиловлаш ва «яшил» иқтисодиётга ўтишни жадаллаштиришга қаратилган саккизта стратегик таклифни баён этди.
Иқлим таҳдидлари: Марказий Осиё хавф остида
Саммитда қайд этилишича, Марказий Осиёда ҳаво ҳарорати глобал кўрсаткичдан кўра икки баробар тезроқ кўтарилмоқда. Бунинг оқибатида:
- Минтақа музликларининг қарийб учдан бир қисми йўқолди;
- Сув ресурслари танқислиги ортиб, ёғингарчилик тартиби бузилди;
- 80 миллион гектар ер майдони деградацияга учради.
Ўзбекистон раҳбари глобал иқлим молиялаштириши ва инновацияларидан ривожланаётган давлатларнинг тўсиқсиз фойдаланиши адолат мезони эканини алоҳида таъкидлади.
Ўзбекистоннинг «яшил» натижалари
Мамлакатимиз экологик барқарорлик йўлида амалий натижаларни намойиш этмоқда:
- «Яшил макон» лойиҳаси: 1 миллиард туп дарахт экилди.
- Оролбўйи: 2 миллион гектар майдонда янги ўрмонзорлар барпо этилди.
- Энергетика: Тизимда «яшил» энергия улуши 30 фоизга етди (2030 йилгача 50 фоизга етказилади).
- Чиқиндиларни қайта ишлаш: Яқин икки йилда 11 та чиқинди ёқиш заводи ишга туширилиб, йилига 2,2 миллиард кВт/соат электр энергияси олинади.
Стратегик ташаббуслар: Консорциумдан «Қизил китоб»гача
Саммит доирасида Ўзбекистон томони минтақавий ҳамкорликнинг янги моделларини таклиф этди:
- «Марказий Осиёнинг тоза ҳавоси» консорциуми: Саноатни модернизация қилиш учун «яшил» молиялаштириш операторини ташкил этиш.
- Минтақавий марказ: Тошкентдаги Яшил университет ҳузуридаги Чўлланишга қарши курашиш марказига минтақавий мақом бериш.
- «Яшил савдо йўлаги»: Экомаҳсулотлар учун имтиёзли божхона тартибларини жорий этиш.
- Ягона инвестиция портфели: Тарқоқ лойиҳалардан минтақавий яхлит стратегияга ўтиш.
- Экологик Атлас ва «Қизил китоб»: Минтақавий биохилма-хиллик ва сув ресурслари ҳолатининг ягона мониторинг тизимини яратиш.
- Ёшлар иқлими: 2027 йилда Ўзбекистонда Бутунжаҳон ёшлар иқлим форумини ўтказиш.
Навбатдаги қадамлар
Саммит якунида «Марказий Осиё экологик бирдамлиги» декларацияси қабул қилинди. Шунингдек, жорий йилнинг май ойида Самарқандда Глобал экологик фонд ассамблеяси, сентябрда эса Сувни тежаш бўйича бутунжаҳон форуми бўлиб ўтиши режалаштирилган.
