Барча ресурслардан самарали фойдаланиш имконини берадиган инфратузилмани қандай яратиш мумкин? Green Youth Cup экологик стартаплар дастури финали Ўзбекистон ёшлари бу ҳақда ўйлаётгани, ўз ғоя ва лойиҳаларини таклиф қилаётганини кўрсатди.
29 октябрь куни Green Youth Cup дастурининг финал босқичи бўлиб ўтди. Унда саралаб олинган 16 та стартап инвесторлар ва экспертларга яшил технологиялар соҳасидаги инновацион ечимларини тақдим этди. Дастур U-Enter инновация маркази ва Intro Group томонидан Virtual Accelerate билан ҳамкорликда, Швейцария ва Буюк Британия ҳукуматлари кўмагида амалга оширилмоқда.
Ёшлар стартаплари билан ишлашда катта тажрибага эга ташкилотчилар бу сафар финални муҳим майдон — CAEx кўргазма марказида ўтказди. Айни кунларда бу ерда Innoweek халқаро инновацион ғоялар ҳафталиги бўлиб ўтмоқда. Бу эса ёшларга ўз ғояларини ҳамкорларга тақдим этиш ва мамлакатнинг турли ҳудудларидаги инновациялар билан танишиш учун қўшимча имконият яратди.
Green Youth Cup 7 октябрь куни бошланган. Дастурда иштирок этиш учун 118 та ариза келиб тушган, дастлабки саралашдан сўнг 55 та стартап лойиҳа танлаб олинган. Октябрь ойида иштирокчилар U-Enter базасида халқаро тренерлар иштирокида 10 та таълим сессиясида қатнашди. Шунингдек, икки марта амалий бизнес-тур ташкил этилди.
Финал босқичида стартаплар ўз лойиҳаларини ўзбек, инглиз ва рус тилларида тақдим этди. Тақдимотлар презентациялар ва маҳсулот намойиши билан бирга ўтказилди. Иштирокчилар ҳакамлар ҳайъати саволларига белгиланган вақт доирасида жавоб берди.
Натижада энг яхши деб топилган учта стартап муаллифи 2027 йил 31 январдан 3 февралга қадар Доҳа шаҳрида бўлиб ўтадиган Web Summit Qatar тадбирида қатнашиш имкониятига эга бўлади. Бу уларга лойиҳаларини халқаро миқёсда тақдим этиш ва янги бозорларга чиқиш имкониятларини ўрганиш шароитини яратади.
Етакчи лойиҳалардан бири — CoffeeCycle қаҳва чиқиндиларидан органик ўғит ишлаб чиқаришни таклиф қилмоқда. Лойиҳа жамоаси аъзоси Диёра Ҳасанова тақдимот давомида бу айланма иқтисодиётнинг амалий ечимларидан бири эканини таъкидлади. Лойиҳа кундалик чиқиндиларни ўсимликчилик учун фойдали маҳсулотга айлантириш имконини беради.
Инновацион ўғитлар таркибига қаҳва қуйқасидан ташқари бошқа органик моддалар ҳам киради. Маҳсулот таркиби биотехнология соҳасидаги ёш мутахассислар билан ҳамкорликда такомиллаштириб борилмоқда. Лойиҳа чиқиндилар кўпайиши муаммосига бефарқ бўлмаган ва уларни қайта ишлатиш йўлларини излаётган ёшларни бирлаштирган.
Green Youth Cup финалчилари орасида ҳавони тозалаш муаммосига амалий ечим таклиф қилган яна икки лойиҳа ҳам бор.
Plazion лойиҳаси саноатда ҳавони тозалашга қаратилган. Бекзод Эргашев раҳбарлигидаги жамоа Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти талабаларидан ташкил топган. Улар саноат корхоналари ва иссиқхоналарда фойдаланиш учун мўлжалланган интеллектуал плазма ҳаво тозалаш тизимини ишлаб чиққан.
Яна бир лойиҳа — AirO² air purifier ҳам ҳавони тозалашга қаратилган, аммо бошқа технологиядан фойдаланади. Райҳона Абдиева раҳбарлигидаги жамоа хона ичида ишлатиш учун электростатик ҳаво тозалагич моделини яратган. Унинг афзалликларидан бири — ҳамёнбоплиги.
Demo Day тадбири 16 нафар финалчининг барчаси экологик стартаплар соҳасида ташаббускор эканини кўрсатди. Ўзбекистон ёшлари ғояларининг янгилиги, амалий аҳамияти ва сайёрамизни тоза ҳамда экологик жиҳатдан барқарор қилишга ҳисса қўшиш истагини намоён этди.
Масалан, Eco Leaf лойиҳаси турли мақсадларда фойдаланиш учун барглардан брикетлар ишлаб чиқармоқда. Лойиҳа муаллифи Аятуллоҳ Абдужабборовнинг айтишича, ўрик, олча ва гилос каби мевали дарахтлар баргларидан чорва моллари — сигир ва қўйлар учун озуқа брикетлари тайёрланади. Деярли барча дарахтларнинг баргларидан эса кўмирга муқобил бўлган ёқилғи брикетлари ишлаб чиқариш мумкин.
Ушбу хомашё асосида янада мустаҳкам тахталар ҳам тайёрланади. Улар қурилиш ва таъмирлаш ишларида, жумладан, деворларни иссиқликдан ҳимоялашда, шунингдек, мебель ишлаб чиқаришда қўлланиши мумкин.
Ecogenesis лойиҳаси муаллифи эса ҳали мактаб ўқувчиси — Президент мактабларидан бирининг 9-синфида таҳсил олувчи Отабек Эрдонов. У ўйин орқали таълим беришга мўлжалланган маҳсулот яратган. Унда иштирокчилар иқлим ва жамоаларни бошқаради ҳамда тизимнинг ўзгаришларга қандай муносабат билдиришини кузатади. Стартап инсонга ресурсларни умумий истеъмол қилишда ўз улушини англаш, хулоса чиқариш ва экологик онгини ошириш имконини беради.
17 ёшли Жасмина Зиёдуллаева асос солган EcoDataHub стартапи эса нафақат чиқиндиларнинг айрим турларини қайта ишлаш, балки бу жараённи тўлиқ шаффоф қилишни мақсад қилган. Лойиҳа муаллифи Ўзбекистоннинг турли ҳудудларидаги экологик фаоллар, пилот мактаблар ва ташкилотлар, шунингдек, яшил технологиялар соҳасидаги экспертлар билан ҳамкорлик қилишни режалаштирмоқда.
Платформа орқали ҳар қандай фуқаро чиқиндиларни белгиланмаган жойга ташлаш каби ҳолатларнинг сурати ва жойлашувини юбориши мумкин. Кейин ушбу хабарлар билан экологик фаоллар шуғулланади.
Green Youth Cup ташкилотчилари ташаббускор ёшларга ўз ғояларининг аҳамияти ва имкониятларини намоён этиш учун шароит яратди. U-Enter ва унинг ҳамкорлари стартап дастурлари финалига мунтазам таклиф этиладиган инвесторлар ҳам ушбу лойиҳаларга қизиқиш билдирмоқда.
Энди стартапларнинг келгуси ривожи ёш муаллифларнинг фаоллиги ва мақсад сари интилишига боғлиқ.
