Самарқанд шаҳрида ўтаётган Осиё тараққиёт банкининг 59-чи йиллик йиғин доирасида хусусий сектор операциялари департаменти бош директори Изабел Чаттертон хорижий ва маҳаллий журналистлар учун брифингда иштирок этди.
Ривожланишга бўлган эҳтиёж, айниқса инфратузилма, энергетика, транспорт боғлиқлиги ва таълим соҳаларида ортиб бормоқда. Шу нуқтаи назардан хусусий сектор билан ҳамкорлик зарур аҳамият касб этади.
Фақат давлат ресурсларининг ўзи талаб этилаётган молиялаштириш ҳажмини қоплаш э етарли эмас. Муваффақиятга хусусий капитални жалб қилиш орқали эришиш мумкин.
Бу ерда инвестицияларни кенг кўламда амалга ошириш учун банк имкониятларни шакллантириш ва хатарларни самарали бошқариш муҳим аҳамиятга эга.
«Осиё тараққиёт банкида бу хусусий сектор фаолиятининг асосий йўналишидир. Кўриб турганингиздек, АБРнинг хусусий сектордаги операциялари бир асосий мақсадга қаратилган: катта самарага эришиш учун хусусий капитални сафарбар этиш, — деди Изабел Чаттертон. — Биз буни ташкилотлар, инвесторлар ва ҳамкорлар билан биргаликда ишлаб, бозор ва молиявий бўшлиқларни бартараф этиш, транзакция хатарларини камайтириш, банклаштирилган ечимларни шакллантириш ва хусусий инвесторларни юқори самарали имкониятларга жалб қилиш орқали амалга оширамиз. Бизнинг вазифамиз хусусий капитални алмаштириш эмас, балки уни рағбатлантирувчи омил бўлишдир».
Ўтган йили АБР 10 та етакчи халқаро суғурта компаниялари билан барқарор инфратузилмани молиялаштириш бўйича умумий кредит суғуртаси тўғрисида рамкавий келишув имзолади. Ушбу платформа қабул қилинадиган кредитлар бўйича рискларни тақсимлаш орқали 2,75 миллиард долларгача хусусий капитални жалб қилиш имконини беради. Бу институционал инвесторлар ва суғурта компанияларига аввал кириш имкони бўлмаган бозор ва секторларга инвестиция киритиш имконини яратади.
«Биз бозорлар ҳали самарали ишламаётган, хатарлар мавжуд, даромадлар ноаниқ бўлган ва илк ташаббускорлар мустақил ҳаракат қила олмайдиган жойларда аралашамиз. Хатарларни тақсимлаш, рағбатларни мувофиқлаштириш ва мамлакат ҳамда соҳалар бўйича чуқур билимларга эга бўлган ҳолда, биз истиқболли ғояларни инвестициябоп платформаларга айлантиришга ёрдам берамиз».
Масалан, Покистонда АБР SAPCO экологик тоза авиация ёқилғиси ишлаб чиқариш лойиҳасида етакчи ташкилотчи сифатида иштирок этди ва 86,2 миллион долларлик молиялаштиришни шакллантирди. Лойиҳа АБР маблағлари ҳамда IFC билан ҳамкорликда синдикатлаштирилган кредитларни ўз ичига олади.
Институционал капитални жалб қилиш ва хатарларни тақсимлаш орқали АБР Осиё-Тинч океани минтақасида хусусий сектор иштирокида экологик авиация ёқилғиси ишлаб чиқариш бўйича илк лойиҳани амалга оширишга йўл очди.
Банк ўз портфели доирасида қарз ва улушли молиялаштиришдан тортиб кафолатлар, савдо молиялаштириши ва таъминот занжири молиялаштиришигача бўлган тўлиқ ечимлар мажмуасини қўлламоқда.
Давлат-хусусий шериклик эса бизнесни илк босқичда венчур ва инновацион дастурлар орқали ривожлантириш имконини беради. Бу инвесторларни инвестиция циклнинг барча босқичларида қўллаб-қувватлашга хизмат қилади.
Муаммо капитал ёки ғоялар етишмаслигида эмас. Асосий чеклов — инвестиция киритиш мумкин бўлган бозорларнинг етарли эмаслигида.
Осиё ва Тинч океани минтақасида хусусий капитал катта ҳажмда мавжуд, аммо заиф сиёсат, тартибга солишдаги ноаниқлик ва юқори хатарлар инвестицияларни чеклаб қўймоқда. Фақат давлат маблағлари бу бўшлиқни ёпишга қодир эмас. Бозорларни ривожлантириш — барқарор ўсишнинг асосий йўлидир.
АБРнинг интеграциялашган операцион модели айнан шу мақсадга қаратилган бўлиб, ислоҳотлардан тортиб инвестициябопликкача бўлган йўлни шакллантиришни назарда тутади.
Хусусий сектор ривожланаётган бозорларда иш ўринларининг қарийб 90 фоизини таъминлайди ва инклюзив ҳамда барқарор иқтисодий ўсишнинг асосини ташкил этади. Айниқса кичик ва ўрта бизнес, аёллар бошқараётган корхоналар ва молиявий хизматлардан четда қолган аҳоли гуруҳлари учун бу муҳим аҳамиятга эга.
Халқаро меҳнат ташкилоти тадқиқотига кўра, жаҳондаги иш ўринларининг қарийб 70 фоизи кичик бизнес ва ўзини ўзи банд қилганлар ҳиссасига тўғри келади.
—Бизнинг вазифамиз бозорлар ишламаётган жойларда кафолатлар, аралаш молиялаштириш ва хатарларни камайтириш ечимлари орқали аралашишдир, — дея таъкидлади Чаттертон.
Ўзбекистонда АБР қайта тикланувчи энергия соҳасида 4 миллиард доллардан ортиқ инвестицияларни жалб қилишга хизмат қилган келишувларни қўллаб-қувватлади. Жануби-Шарқий Осиёда эса барқарор облигациялар стандартлари ўнлаб миллиард доллар хусусий капитални сафарбар этишга ёрдам берди.
—Бизда капитал ҳам, ғоялар ҳам етарли. Бизга амалга оширишда сифат жиҳатидан янги босқич керак: давлат ва хусусий сектор ўртасида мустаҳкам ҳамкорлик, сиёсат ва инвестициялар уйғунлиги ҳамда кенгайтириш имкониятларига аниқ эътибор, — деди у.
Якунда Изабель Чаттертон Ўзбекистон бўйича прогнозлар ижобий эканини таъкидлаб, мамлакатга инвестиция киритишга қизиқиш юқори даражада сақланиб қолаётганини қайд этди.
М. Жангиров, муаллиф сурати.
