Европаликлар энергия етказиб беришни тиклаш йўлларини излаётган бир пайтда, Эроннинг янги олий раҳбари бўғозни ёпиқ тутишга ваъда бермоқда.
Вазиятдан хабардор манбаларнинг маълумотларига кўра, Франция бошлиқ европа давлатлари Эрон билан музокаралар бошлади. Мақсад — ўз кемалари учун Ормуз бўғозидан хавфсиз ўтишни таъминлайдиган ва Форс кўрфазидан энергия етказиб беришни тикловчи келишувга эришиш. Бу зарурат Эроннинг танкерларга ҳужумлари ва янги олий раҳбар Мўжтабо Хоменеийнинг бўғозни блокада қилишни давом эттириш ваъдаси сабабли юзага келди.
Ормуз бўғози орқали дунё нефт ва суюлтирилган табиий газ таъминотининг тахминан бешдан бири ўтади. Ҳужумлардан сўнг ташиш ҳажми сезиларли даражада қисқарди ва энергия нархлари ошди. Financial Times маълумотларига кўра, европа пойтахтлари можарони кескинлаштирмаган ҳолда нефт ва газ экспортини тиклаш мақсадида дастлабки маслаҳатлашувларни бошлади.
Икки амалдорнинг тасдиқлашича, Франция музокараларда фаол иштирок этмоқда. Италия ҳам ушбу масалани Эрон билан муҳокама қилишга уринди. Бироқ музокаралар муваффақиятли якунланиши ёки Эроннинг имтиёзларга тайёрлиги кафолатланмаган. Теҳрон АҚШга ва президент Дональд Трампга босим ўтказиш учун нефт ва газ нархларини ошириш интилишида деб гумон қилинмоқда.
Европа ҳукуматлари бўғознинг узоқ муддатли блокадаси энергия нархларининг ошишига, иқтисодий муаммоларнинг кучайишига ва миллий бюджетларга қўшимча босим ўтказишига олиб келишидан хавотирда. Нефт нархи баррели учун 60 долларdan 100 долларгача кўтарилди, Европадаги табиий газ нархлари эса йил давомида 75 фоизга ошди.
Италия, Франция ва Греция Аспидс миссияси доирасида Қизил денгиздаги кемаларни ҳимоя қилиш учун ҳарбий кемаларини жўнатди. Бироқ можарони кескинлаштириш хавфи туфайли бирорта европа флоти Ормуз бўғози орқали кемаларни кузатиб ўтишга тайёр эмас.
«Бу мақбул муҳит бўлиши керак», — деди амалдорлардан бири.
Эрон билан музокара олиб бораётган давлатларни айтишдан бош тортган бошқа амалдор айрим европа пойтахтлари алоқа ўрнатиш ғоясига қарши эканини билдирди.
«Баъзилар эронликлар билан гаплашиш керак, деб ҳисоблайди, аммо бошқа ЕИ давлатлари бошқача фикрда, бу эса вазиятни мураккаблаштирмоқда», — деди у.
Британия амалдорлари мамлакатнинг Эрон билан бўғоздан ўтиш масаласида тўғридан-тўғри музокаралар олиб бормаётганини тасдиқлади. Буюк Британия ташқи ишлар вазири Иветт Купер Саудия Арабистонига ташрифи давомида Форс кўрфази мамлакатларига нефт етказиб беришни узлуксиз таъминлаш масалаларини муҳокама қилмоқда.
Франция президенти Эммануэль Макрон бу ҳафта Парижнинг можаро тинчиган тақдирда кемаларни бўғоздан кузатиб ўтишда иштирок этишга тайёрлигини айтди. Елисей саройи вакили Макрон Эрон президенти Масъуд Пезешкиён билан суҳбатлашгани ва блокадани тугатиш учун денгизда эркин қатновни кафолатлаш зарурлигини таъкидлаганини маълум қилди.
Италия ҳукуматининг вакили ҳозирча Financial Times’га изоҳ бермади. Италия мудофаа вазири Гвидо Крозетто мамлакат икки асосий нуқтада туришини айтди: уруш ҳолатида бўлмаган давлатлар кемаларига Ормуз бўғозидан ўтишга расмий рухсат сўраш ва Европанинг ягона, мувофиқлаштирилган овози зарурлиги.
