2026 йил 6 апрель куни Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев солиқ органлари фаолиятини ислоҳ қилиш ва солиқ маъмуриятчилигини такомиллаштиришга оид тақдимот билан танишди.
Сўнгги икки йилда солиқ базасининг кенгайиши ҳисобига тушумлар иқтисодиёт ўсиш суръатларидан илгарилаб бормоқда, деб қайд этмоқда Халқаро валюта жамғармаси. 2030 йилга бориб солиқ тушумларини 491,5 триллион сўмга етказиш ва яширин иқтисодиёт улушини 28 фоиздан 19,6 фоизгача камайтириш режалаштирилган.
Бюджет даромадларини оширишнинг асосий захираси сифатида яширин иқтисодиётни қисқартириш белгиланган. 2026 йилнинг ўзидаёқ рақамли таҳлил, сунъий интеллект ва “ақлли” назорат тизими орқали қўшимча 30 триллион сўм тушумни таъминлаш зарур. Шу мақсадда P2P транзакциялар мониторингини кучайтириш, товарларни маркировкалаш, бозорларда рақамли назоратни жорий этиш, рўйхатдан ўтмаган юк ташишни автоматик аниқлаш, савдо, саноат, қурилиш ва умумий овқатланиш соҳаларида норасмий бандликни легаллаштириш режалаштирилган.
72 мингдан ортиқ чакана савдо субъектлари фаолият юритаётган бозорлар ва савдо мажмуаларини рақамлаштиришга алоҳида эътибор қаратилди. Улардан 38 мингдан зиёди ойлик айланмани 1 миллион сўмдан кам деб декларация қилмоқда, 40 мингдан ортиғи эса кунига атиги 2–3 та чек беради. 12 мингта савдо нуқтасида ижара шартномалари рўйхатдан ўтмаган.
Назорат самарадорлигини ошириш ва хизмат кўрсатиш сифатини яхшилаш мақсадида 500 та ностратегик корхона бўйича солиқ назоратини вилоят даражасига, қишлоқ хўжалиги, савдо ва умумий овқатланиш соҳасидаги 103 мингдан ортиқ корхонани туман даражасига ўтказиш таклиф этилди.
Тадбиркорлар учун солиқ маъмуриятчилигини соддалаштириш кўзда тутилмоқда: камераль назорат автоматик тарзда превентив тизимга айлантирилади, корхоналар хавф даражасига кўра “яшил”, “сариқ” ва “қизил” тоифаларга ажратилади. Янги тизим олти турдаги ҳисоботни автоматик шакллантириш, хатолар, асоссиз қарздорлик ва ортиқча тўловларни камайтириш имконини беради ҳамда тадбиркорлар учун 8,4 триллион сўм тежамни таъминлайди.
Солиқ органларининг кадрлар салоҳиятига алоҳида эътибор қаратилди. Ходимлар малакасини ошириш, узлуксиз таълим тизимини жорий этиш, моддий ва ижтимоий рағбатлантириш чоралари, шунингдек Солиқ академиясининг моддий-техника базасини мустаҳкамлаш назарда тутилган.
Президент рақамли технологиялар, таҳлил ва сунъий интеллектга асосланган мутлақо янги иш усулини жорий этиш, адолатли солиқ муҳитини яратиш ҳамда “текширувдан — сервисга” тамойилига йўналтирилган, юқори малакали кадрлар корпусини шакллантириш бўйича топшириқлар берди.
