Президенти электрон тижоратни ривожлантириш ва бонд омборлари фаолиятини такомиллаштиришга қаратилган таклифлар тақдимоти билан танишди.
Бонд омборлари — бу импорт қилинган товарларни божхона назорати остида вақтинча сақлаш учун мўлжалланган махсус омборлардир. Уларда товарлар бож ва солиқлар тўланмасдан сақланади, тўловлар эса фақат товар сотилганда ёки ички бозорга чиқарилганда амалга оширилади.
Сўнгги саккиз йилда мамлакатда электрон тижорат ҳажми 20 баробарга ошиб, 1,3 миллиард долларга етди. Айни пайтда 120 дан ортиқ рақамли платформа фаолият юритмоқда. Ўзини ўзи банд қилиш институтини кенгайтириш, лицензиялаш ва солиққа тортиш тартибларини соддалаштириш ҳисобига 750 мингга яқин юқори даромадли иш ўринлари яратилди. Давлат бюджетига қўшимча солиқ тушумлари йилига тахминан 200 миллиард сўмни ташкил этмоқда.
Шу билан бирга, соҳанинг салоҳияти тўлиқ ишга солинмаётгани қайд этилди. Ўзбекистонда чакана савдода электрон тижорат улуши атиги 4–4,6 фоизни ташкил этмоқда, бу жаҳон ўртача кўрсаткичидан (22 фоиз) қарийб беш баробар кам. Мавжуд ресурслар эса ушбу кўрсаткични 9–11 фоизгача ошириш имконини беради.
Тақдимотда электрон тижорат инфратузилмасини ривожлантириш, хусусан, бонд омборларини — импорт қилинган товарларни божхона назорати остида сақлаш ҳамда бож ва солиқларни кейинчалик тўлаш имконини берувчи махсус омбор мажмуаларини ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилди.
Қайд этилишича, товарни реализация қилиш босқичида божхона тўловларини тўлаш механизмини жорий этиш камида 500 миллион доллар миқдорида инвестицияларни жалб этиш имконини беради. Бундай амалиёт Россия, Хитой, Қозоғистон, Бирлашган Араб Амирликлари, Буюк Британия, Германия ва Сингапур каби давлатларда муваффақиятли қўлланилмоқда.
Ҳозирги кунда Ўзбекистонда омборхоналарнинг умумий майдони 634 минг квадрат метрни ташкил этади, шундан 72 фоизи пойтахт ва Тошкент вилоятида жамланган. Омборларнинг атиги 34 фоизи замонавий «А» тоифасига жавоб беради. Мутахассислар баҳосига кўра, барқарор иқтисодий ўсишни таъминлаш учун яқин беш йил ичида бу кўрсаткични 2,5 миллион квадрат метргача етказиш зарур.
Шу муносабат билан замонавий омбор мажмуалари тармоғини кенгайтириш, жумладан, йирик халқаро маркетплейсларни жалб қилиш таклиф этилди.
Шунингдек, рақамли платформаларни солиқ ва божхона тизимлари билан чуқур интеграция қилиш, уларнинг фаолиятини бонд омборлари билан синхронлаштириш зарурлиги таъкидланди. 2026–2028 йилларга мўлжалланган пилот лойиҳа сифатида «импорт — бонд омбори — ихтисослаштирилган электрон савдо платформаси — истеъмолчи» занжирига асосланган янги механизмни жорий этиш таклиф қилинди.
Мазкур моделга кўра, товарлар бонд омборларида жойлаштирилиб, ихтисослаштирилган электрон платформалар орқали сотилади. Бунда божхона декларацияси расмийлаштириш ва бож тўловларини амалга ошириш бевосита сотиш пайтида бажарилади. Жараён иштирокчилари — омборлар ва платформалар тегишли реестрларга киритилиб, божхона органларида ҳисобга олинади.
Кутилмоқдаки, бонд омборлари жорий этилиши маҳаллий ишлаб чиқарувчиларга ташқи бозорларга фаолроқ чиқиш, айланма маблағлар юкини камайтириш, логистика харажатларини қисқартириш ва миллий экспорт рақобатбардошлигини ошириш имконини беради.
Тақдимот якунлари бўйича давлат раҳбари электрон тижоратни иқтисодиётнинг муҳим драйверларидан бири сифатида янада ривожлантириш, соҳанинг замонавий инфратузилмасини шакллантириш ҳамда рақамли платформалар фаолияти учун шаффоф ва қулай муҳит яратиш бўйича мутасадди идораларга тегишли топшириқлар берди.
