Rio Tinto Group бу Британия–Австралия капиталига эга бўлган йирик кўпмиллатли кон-металлургия компанияси ҳисобланади. Компания офислари Лондон ва Мельбурн шаҳарларида жойлашган. У 1873 йилда бир гуруҳ британ инвесторлари Испания ҳукуматига қарашли Уэльва ҳудудидаги Río Tinto кони мажмуасини сотиб олиши орқали ташкил этилган. Кейинги ўн йилликлар давомида қатор қўшилиш ва сотиб олишлар орқали Rio Tinto жаҳондаги энг йирик хомашё ишлаб чиқарувчилардан бирига айланди.
Бугунги кунда компания мис, темир рудаси, алюминий ва литий каби стратегик аҳамиятга эга ресурслар ишлаб чиқаради. Rio Tinto иккижағли рўйхатга олинган компания бўлиб, унинг акциялари Лондон фонд биржасида (FTSE 100 индекси таркибида) ва Австралия фонд биржасида (S&P/ASX 200 индекси таркибида) савдога чиқарилган. Шунингдек, компаниянинг Британия бўлимига тегишли депозитар акциялар Нью-Йорк фонд биржасида ҳам бор. 2020-йилда Forbes Global 2000 рейтингида Rio Tinto жаҳондаги энг йирик 114-та очиқ компания сифатида қайд этилган бўлса, 2025-йилда Fortune Global 500 рўйхатида 274-ўринни эгаллади.
Шу билан бирга, Rio Tinto фаолияти экологик оқибатлар сабаб бир қатор танқидларга ҳам учраб келмоқда. Айрим халқаро экологик ташкилотлар ва Норвегия ҳукумати компаниянинг кончилик лойиҳалари атроф-муҳитга салбий таъсир кўрсатаётганини таъкидлаб келган. Сўнгги пайтларда эса Rio Tinto ва Glencore компаниялари ўртасида эҳтимолий бирлашув масаласи бозорлар диққат марказига чиқди. Икки йирик кончилик гиганти икки йил ичида иккинчи марта дастлабки бирлашув музокараларини бошлаганини маълум қилди. Агар битим амалга ошса, бозор қиймати 200 миллиард доллардан ортиқ бўлган дунёдаги энг йирик кончилик компанияси шаклланиши мумкин.
Бироқ таҳлилчилар ва ҳуқуқшунослар фикрига кўра, бундай келишув Хитойнинг розилигисиз амалга ошиши қийин. Чунки Rio Tinto ва Glencore маҳсулотларининг катта қисми Хитой бозорига йўналтирилган. Хитойнинг антимонополия органлари, айниқса, мис ва темир рудаси бозорида концентрация кучайишидан хавотир билдириши мумкин. Шу сабабли Пекин томонидан активларни сотиш ёки қайта тақсимлаш шартлари қўйилиши эҳтимоли юқори баҳоланмоқда.
Бундан аввал ҳам шунга ўхшаш вазият кузатилган. Хусусан, 2013 йилда Glencore’нинг Xstrata’ни сотиб олиши жараёнида Хитой регуляторлари компанияни Перудаги Las Bambas мис конидаги улушини қарийб 6 миллиард долларга хитойлик инвесторларга сотишга мажбур қилган эди. Бу тажриба ҳозирги эҳтимолий келишув учун ҳам муайян «андоза» сифатида кўрилмоқда.
Rio Tinto–Glencore бирлашувида, айниқса, Африкадаги активлар сотувга чиқарилиши мумкин. Чунки Лотин Америкаси давлатларида хитой капиталига нисбатан муносабат сўнгги йилларда эҳтиёткорлик билан шаклланмоқда.
Шу билан бирга, миснинг «яшил энергетика» ва сунъий интеллект технологияларидаги ўрни ортиб бораётгани уни геосиёсий жиҳатдан ҳам муҳим ресурсга айлантирмоқда. Бу эса йирик кончилик битимларига нафақат иқтисодий, балки сиёсий омиллар ҳам жиддий таъсир кўрсатаётганини кўрсатади.
