Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази томонидан 2025 йил якунлари бўйича тузилган банклар рейтинги натижаларига кўра, молия институтларининг аксариятида барқарор позицияларнинг сақланиб қолиниши уларнинг рақобатбардошлик даражаси ошганидан далолат беради. Шу билан бирга, ўрта сегментда айрим банклар ўртасида қайта гуруҳланиш жараёнлари кузатилмоқда.
Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази 2025 йил IV чораги якунлари бўйича «Банклар фаоллик индекси» натижаларига асосланган янгиланган Банклар рейтингини тақдим этди.
Тадқиқот республикада фаолият юритаётган 35 та тижорат банкларини қамраб олган бўлиб, уларнинг 20 таси филиаллар сони ва фаолият кўламига кўра йирик молия институтлари тоифасига, қолган 15 таси эса кичик банклар тоифасига киритилган.
Индекс 27 турдаги коэффициентларни гуруҳлаштириш, республика ўртача коэффициенти ёки Базел қўмита талаблари билан солиштириш ва рейтинглаш асосида аниқланади.
Мазкур рейтинг молия тизимида шаффофликни ошириш ва унга бўлган ишончни мустаҳкамлашда муҳим инструмент ҳисобланади. Қўлланилаётган ёндашув халқаро амалиётга тўлиқ мос бўлиб, етакчи халқаро молия институтлари томонидан кенг фойдаланилади.
2025 йил IV чораги якунлари бўйича молиявий натижалар
Ҳисобот даврида банк тизимининг жами активлари 892,9 трлн сўмни (74,2 млрд доллар), мажбуриятлари эса 759,8 трлн сўмни (63,1 млрд доллар) ташкил этди.
Кредит қўйилмалари 13%га ошган бўлса, жалб қилинган депозитлар 31%ни ташкил этди. Валюта операциялари улушининг пасайиши миллий валютанинг мустаҳкамланаётганидан далолат беради.
Соф фойда 13,5 трлн сўмга (1,1 млрд доллар) етди ва бу ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 57,1%га кўп.
Шу билан бирга, муаммоли кредитлар улуши ўтган йилдаги 4,3%дан 3,5%гача камайди, бу кредит портфели сифатининг яхшиланаётганини кўрсатади. Айрим банкларда мазкур кўрсаткич ўртача даражадан юқори бўлиб қолмоқда.
Капитал монандлик кўрсаткичлари минимал талаблардан 1,4 баробар қори бўлиб, банк тизимининг барқарорлигини тасдиқлайди.
2025 йил IV чораги бўйича йирик банкларнинг фаоллик рейтинги
2025 йил IV чораги якунлари банк секторидаги етакчи банклар ўз барқарор позицияларини сақлаб қолганини, рейтингдаги қайта жойлашув эса чекланган даражада қолганини кўрсатди.
Энг сезиларли ўсишни Ўзсаноатқурилишбанк кўрсатиб, умумий рейтингда 3 поғонага кўтарилди. Шунингдек, Давр банк, Ориент финанс банк, Халқ банки ҳамда Ипотека банк ўз позицияларини яхшилаб, ижобий динамика намоён этди.
Айни пайтда, йирик банклар тоифасида фақат икки банкда фаолликнинг пасайиши қайд этилди. Хусусан, Инвест финанс банк ва Алоқа банк умумий рейтингда мос равишда 4 ва 3 поғонага пастлади.
Умуман олганда, 13 та банк умумий фаоллик рейтингида ўз позицияларини сақлаб қолган бўлиб, рақобат кучайиб бораётган шароитда мазкур ҳолат банкларнинг операцион самарадорликни, ликвидликнинг етарли даражасини, активлар сифатини ва барқарорликни таъминлаш салоҳиятини акс эттиради.
Асосий индикаторлар бўйича ўзгаришлар динамикаси
Молиявий воситачиликйўналишида Тенге банк ва Ипак йўли банк ресурсларни жалб қилиш ва жойлаштириш самарадорлиги бўйича мос равишда 4 ва 3 поғонага пасайишни қайд этди. Шунингдек, ушбу тоифада Ўзмиллий банк, АзияАлянс банк, Анор банк, Бизнесни ривожлантириш банкиҳамда Микрокредитбанк бир поғонага пастлади.
Молиявий оммабопликкўрсаткичлари бўйича Ориент Финанс банк, Халқ банки, Агробанк, Бизнесни ривожлантириш банкива Ипотека банкда 1 поғоналик пасайиш кузатилди.
Активлар сифати бўйича рейтингда йирик банкларнинг олтитасида пасайиш қайд этилди. Хусусан, Агробанк3 поғонага, Ўзмиллий банк, Траст банк, Анор банк, Алоқа банк ва Асака банк эса 2 поғонадан пастлади.
Бутун банк сектори бўйича фойда кўрсаткичларида умумий ижобий динамика сақланиб қолган бўлса-да, даромадолиш салоҳияти бўйича Миллий банк ва Анор банкда мос равишда 2 ва 1 поғоналик пасайиш кузатилди.
Бошқарув самарадорлиги кўрсаткичлари бўйича Микрокредитбанк ва Анор банк заиф натижаларни қайд этиб, 2 поғонадан пастлади.
Ликвидлилик кўрсаткичлари бўйича мамлакатдаги йирик банкларнинг қарийб учдан бир қисми ўз позицияларини йўқотган. Энг катта пасайиш Давр банкда қайд этилиб, у 6 поғонага пастлади, Агробанк эса ушбу индикатор бўйича сўнгги ўринга тушиб қолди.
2025 йил IV чорагида кичик банклар фаоллиги рейтинги
Кичик банклар гуруҳида нисбий барқарорлик сақланиб қолмоқда. Рейтинг пешқадамлари ўз позицияларини мустаҳкам ушлаб турибди. Ушбу тоифадаги асосий ўзгаришлар ўрта сегмент ҳиссасига тўғри келиб, бир қатор банклар молиявий воситачилик кўрсаткичларининг ўсиши ва даромад олиш салоҳияти даражасининг ошиши ҳисобидан ўз позицияларини яхшилашга муваффақ бўлди.
Ушбу гуруҳда 15 та молиявий муассасанинг 6 таси, жумладан рейтинг пешқадами бўлган Универсал банк ўз позициясини сақлаб қолди.
Айни пайтда, бешта банк пасайишни қайд этди, улар орасида энг катта пасайиш Зираат банк ҳиссасига тўғри келиб, у умумий рейтингда дарҳол уч поғонага тушиб кетди. Шу билан бирга, Апекс банк умумий рейтингда 3 поғонага кўтарилди.
Шунингдек, АВО банк ва Мадад инвест банк ҳар бири иккитадан позицияга кўтарилди, Октобанк эса бир поғонага кўтарилиб, гуруҳ бўйича умумий рейтингда 3-ўринни эгаллади.
Банк-молия ва капитал бозорларини ўрганиш шўъбаси
ОАВ ва жамоатчилик билан алоқалар шўъбаси
